Foto’s en teksten van de deelnemers- Nu of nooit: kernwapens de wereld uit.

Foto’s en teksten van de deelnemers- Nu of nooit: kernwapens de wereld uit.

teksten van deelnemers aan de Bomspotting-actie:

‘Daarom ging ik toch naar Kleine Brogel’ door Hugo Van Dienderen

‘Spinnen met Defensie’ door Bas Matthynssens

Waar zit onze ‘no nukes’ generatie?’ door Eric Terclaevers


Daarom ging ik toch naar Kleine Brogel

Ik had me ingeschreven voor de Bomspotting op Kleine Brogel van 3 april. Ik wou over de omheinig van dat militair domein klimmen om zo te protesteren tegen kernwapens daar. Die vormen immers een inbreuk op het internationaal recht. Toen de dag dichterbij kwam, begon ik er wat tegen op te kijken. Het zou koud zijn en het zou regenen en, 67 lentes tellende, heb ik wat artritis aan mijn gewrichten en dan die hoge afspanning met prikkeldraad van de militaire basis over… Toch vertrok ik. Met een speciale t-shirt waarop vier van mijn kleinkinderen hun geverfde voeten hadden gedrukt. Ik hoop dat ze dank zij dergelijke acties hier en elders en een groeiend inzicht bij politieke leiders in een kernwapenvrije wereld kunnen ouder worden.

Ik klom dus over de draad en werd onmiddellijk geboeid. Bijna een uur in het natte gras op je buik liggen met de handen vastgesnoerd op je rug in een druilerige regen is geen prettige manier om het paasweekeinde te beginnen. Toch ben ik heel blij die dag te hebben meegemaakt. Hij geeft mij energie. Veel energie. Als oudere vredesmilitant deed het me plezier dat zoveel jonge mensen present waren.

Ontroerend vond ik het optreden van een orkest, toen we na onze arrestatie met honderden in een koude hangar wachtten. Slaginstrumenten allerhande en de kreet “Stop de bom”. Tientallen begonnen spontaan te dansen. Een schitterende uitdrukking van vredeswil. Sommige bewakende agenten leken het ook leuk te vinden. Na onze vrijlating genoten we van groentensoep en stevig brood met vegetarisch beleg.

Waarom actie?

Op Kleine Brogel bevinden zich 20 Amerikaanse B61 kernbommen die met Belgische F16’s gedropt kunnen worden. Ze hebben vier instelbare explosieniveaus tussen de 0,3 en de 170 kiloton. Eén enkele B61 heeft een vernietigingskracht tot veertien keer de atoombom op Hiroshima. Bij die aanval kwamen 90.000 to 140.000 mensen om. Vele duizenden stierven later aan kanker. Voor het grootste deel kinderen, vrouwen en mannen die geen soldaat waren. De kernbom maakt geen onderscheid tussen strijders en burgers.

“Geen incidenten”

Dat meldde de legerwoordvoerder op het einde van de actie in Limburg. Dat is te danken aan de puike organisatie van Vredesactie. Voor het vertrek en tijdens de busreis peperden onze begeleiders het goed in: geen geweld, geen provocatie, ook niet met woorden, niets in je zakken dat als wapen kan beschouwd worden (ik had het nagelvijltje van mijn zakkammetje thuisgelaten). En we ondertekenden allemaal een verklaring dat we geen geweld zouden gebruiken. Voor zover ik dat kon vaststellen hebben mijn ongeveer 1000 mede-actievoerders die ordewoorden prima opgevolgd. En het werkte. Politiemensen en militairen werden geleidelijkaan vriendelijker en ook zij provoceerden niet. Intimideren met hun angstaanjagende honden deden ze dan wel en met overtuiging. Eén grote schaduwvlek aan de kant van de overheid: vier journalisten van De Wereld Morgen werden ook opgepakt. Een onaanvaardbare schending van de persvrijheid!

150.000 euro

Zoveel kostte de beveiliging van de basis op de Bomspottingdag, benadrukt Defensie. Er waren 900 militairen opgesteld en er stonden ook 250 agenten van de federale en lokale politie paraat. Heel wat te paard. En er waren een helikopter en overvalwagens. Een indrukwekkend vertoon. Die kosten hoeft de overheid niet te maken, als ze zich in orde stelt met het internationaal recht. Het Internationaal Gerechtshof heeft op 8 juli 1996 kernwapens illegaal verklaard, precies omdat ze geen onderscheid maken tussen soldaten en burgers. Voor mij en de andere vredesmilitanten is die uitspraak veel belangrijker dan de regel die verbiedt dat je over een militaire omheining kruipt. En er zijn de principes van Nuerenberg, grondslag voor de processen tegen de nazi’s en basis van het internationaal strafrecht: iedereen die weet heeft van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid en hier iets tegen kan doen, heeft de plicht het te doen. (Tussen haakjes. Vooral de Amerikanen zouden nogal wat besparen als ze van hun illegale wapens zouden afzien. Volgens het Brookings Instituut hebben ze daaraan sinds de Tweede Wereldoorlog al meer dan 4 triljoen € uitgegeven. Geld dat ze zouden kunnen gebruiken voor hun ziekteverzekering, armoedebestrijding, pensioenen, werkloosheidsvergoedingen en de overgang naar een groene economie.)

Burgerlijke ongehoorzaamheid

Met onze beperkte regelovertreding zitten we in een humaniserende traditie. In Thebe in het oude Griekenland overtrad Antigone een koninklijk bevel: ze begroef haar broer toch. Met acties van burgerlijke ongehoorzaamheid deed Maarten Luther King de burgerrechten van de zwarten erkennen. En Gandhi ging tegen de Britse wet zout scheppen. Hij gebruikte geweldloos verzet om India te bevrijden van het koloniale juk.

En nu?

Hopelijk staat de regering open voor het signaal van de bomspotters. Op 22 en 23 april komen  de NAVO-ministers van buitenlandse zaken bijeen in Tallin (Estland). België kan daar met gelijkgezinde landen ondubbelzinnig pleiten voor de terugtrekking van de Amerikaanse kernwapens van ons grondgebied. Dat is dan een stap naar de kernwapenvrije wereld waarover ik droom voor mijn kleinkinderen.

P.S. Half jaren negentig ging ik al naar Kleine Brogel voor een burgerinspectie samen met Jef Ulburgs gewezen senator Groen! en Eloi Glorieux van Vredesactie. Nadien nam ik nog verschillende keren deel.

Hugo Van Dienderen, gewezen volksvertegenwoordiger Groen! en huidig voorzitter van Groen!Plus

Spinnen met Defensie

Proverbs for paranoids 3 : If they can get you asking the wrong questions, they don’t have to worry about answers (Thomas Pynchon.) Uit: “Gravity’s Rainbow”

Op zaterdag 3 april trokken duizend mensen richting Kleine-Brogel om er de aanwezigheid van kernwapens aan te klagen. Een grote groep deed mee aan een actie van burgerlijke ongehoorzaamheid, met als doel de basis te betreden. Zij begingen een klein misdrijf om een veel groter misdrijf (de voorbereiding van oorlogsmisdaden) te voorkomen.

Elke grote bomspottingactie kan rekenen op veel mediabelangstelling.  Hiermee wordt één van de twee grote doelen van de actie bereikt: het onder de aandacht brengen en houden van de kernwapenpolitiek van België, de V.S. en de NAVO. Het andere grote doel is het uitlokken van een juridische discussie. Mensen die een politiek misdrijf begaan moeten in principe voor een assisenjury verschijnen. De juridische argumentatie van de bomspotters zou wel eens correct kunnen blijken, waardoor duizenden bomspotters de laatste tien jaar zonder enig juridisch gevolg de militaire basis van Kleine-Brogel hebben kunnen betreden.

Volgens Ingrid Baek, de woordvoerster van Defensie, is men de bomspottingacties meer dan beu. De logische oplossing zou zijn dat men handelt naar het humanitaire recht en zich ontdoet van de illegale wapens, maar dit ligt niet binnen het bereik van Defensie. Dan maar een andere strategie hanteren.

Deel één van de oplossing: bedreig de actievoerders op voorhand door in interviews tussen de regels duidelijk te maken dat iedereen die over de omheining gaat in scheermesdraad zal belanden, of anders als mogelijke terrorist de Guantanamobehandeling zal krijgen. Zak over het hoofd, uren rechtstaan onder bedreiging van een geweer, verdwijnen in het zwarte gat tussen de vasthouding door militairen en de overdracht naar de politie…

Natuurlijk heeft men een soortgelijke behandeling enkel gegeven aan enkele actievoerders die vóór 3 april het domein betraden, toen er nog geen televisiecamera’s in de buurt waren. Dit hangt samen met deel 2 van de oplossing: zorg ervoor dat zoveel mogelijk media-aandacht opgeslorpt wordt door feiten die niets te maken hebben met de boodschap van de actievoerders en zorg ervoor dat de actie van militairen en politie zeer sportief overkomt, in tegenstelling tot de eerdere dreigementen. Zo wordt de evidentie dat men geweldloze activisten niet in elkaar slaat nog een genereuze toegeving!

In beide elementen van de oplossing spelen media een cruciale rol. Ze hebben deze perfect vervuld. Verschillende kranten publiceerden de dreigementen in de week die aan de actie voorafging en reeds op de dag van de actie verschenen er artikels met als kop “Beveiliging Kleine-Brogel kost 150.000 euro”, oa. op deredactie.be en hln.be. Resultaat: de discussie verlegt zich van de kernwapenpolitiek van België en de NAVO naar de kost van de actie, de arrestaties, enz.

Dat deze actie Defensie 150.000 euro heeft gekost zou wel eens waar kunnen zijn, maar het is een typisch voorbeeld van een topologische leugen: de feiten kloppen, maar zijn op dat moment niet relevant met betrekking tot het onderwerp. Op die manier worden de juiste vragen niet gauw gesteld. Defensie legt de grenzen van het debat vast door bomspotters te criminaliseren, maar geen woord te reppen over de eigen criminele daden, waaronder het opslaan van massavernietigingswapens zeker kan gerekend worden. Media leggen de grenzen van het debat vast door enkel op mogelijk geweld of het uitblijven daarvan te focussen. Dat er tijdens de actie journalisten gearresteerd zijn is min of meer een fait divers geworden in de meeste kranten

De nauwe lijnen waartussen dan nog plaats is voor debat bepalen dat er enkel nog ruimte is voor vragen van het genre: mogen mensen wel over draden klimmen om een politiek punt duidelijk te maken? Hoeveel militairen werden hiervoor opgetrommeld? Wat kost dit allemaal?.

Daarom eindig ik met een oproep aan alle goede journalisten: ga op zoek naar de wortels van deze zaak en verleg de bakens van de discussie naar een breder kader, in plaats van in te gaan op pietluttige details. Zoek het antwoord op vragen als:

Waarom zijn er nog nooit bomspotters vervolgd? Zijn kernwapens inderdaad strijdig met het internationale recht? Is er enige democratische controle over de kernwapenpolitiek van de NAVO? Wat zijn de concrete plannen van de Belgische overheid met betrekking tot kernwapens? Wat kost het opslaan en beschermen van kernwapens die ‘nooit gebruikt zullen worden’?

Zoals het citaat aan het begin van dit stukje duidelijk maakt: enkel de juiste vragen kunnen machthebbers tot antwoorden dwingen. Laat de rest maar over aan de spindoctors.

Bas Matthynssens, leraar zedenleer

Waar zit onze ‘no nukes’ generatie?

Op paaszaterdag 3 april 2010, deed ik voor de tweede keer mee aan Bomspotting, een actiedag in Kleine Brogel, in het kader van een Europese geweldloze actiedag tegen kernwapens.

Zoals we in een persbericht konden lezen, stelde Defensie 900 militairen ter beschikking voor de beveiliging van de basis en er stonden ook 250 agenten van de federale en lokale politie paraat. Een indrukwekende beveiligingsoperatie met helicopters, friese ruiters en militairen (met niet al te schaapachtige herdershonden) kon niet beletten dat er honderden actievoerders op de basis geraakten. Ook ik kon, na 2 mislukte pogingen, in een oogwenk mee over de draad wippen om doelbewust een daad van burgerljjke ongehoorzaamheid te stellen. In totaal waren er 431 gerechtelijke aanhoudingen, maar de sfeer bleef sereen. In de hangar ontmoette ik opvallend veel franstalige deelnemers, BHV was niet aan de orde. Om de sfeer erin te houden werd er muziek geïmproviseerd en luidruchtig gedanst. Zaterdagavond is iedereen door de procureur vrijgelaten en konden we een frisse pint drinken in het locale ontmoetingscentrum. Al bij al was het een leuke dag en had je iets beleefd om mee uit te pakken. Wonderwel doet de heide en het bosrijke gebied in Kleine Brogel mij sterk denken aan het landschap rond Igovka, een dorp in Witrusland in de besmette gebieden rond Tchernobyl, waar ik enkele jaren geleden 3 dagen verbleef.

Zoals wijlen Knack-hoofdredacteur Frans Verleyen ooit schreef, zijn de argumenten van de vredesbeweging nooit weerlegd geweest. Nog nooit was de politieke eensgezindheid zo groot als men stelt dat werelwijde nucleaire ontwapening een realistische en haalbare optie is. Voor details hierover verwijs ik naar de uitstekende brochure ‘Nu of Nooit, kernwapens de wereld uit’ van Vredesactie, beschikbaar op het internet.

In navolging van MacNamara, pleiten een aantal koude oorlogfiguren zoals Henri Kissinger vurig voor nucleaire ontwapening. In 1996 sprak het Internationaal Gerechtshof van Den Haag zich uitdrukkelijk uit tegen atoomwapens. In België hebben zich niet minder dan 348 burgemeesters van verschillende politieke gezindheden geschaard achter het initiatief van Akiba Tadatoshi, de burgemeester van Hiroshima, om nog in de loop van dit decennium en ten laatste tegen 2020 een kernwapenvrije wereld mogelijk te maken.

Vier Belgische toppolitici met internationale allure braken onlangs een lans om de kernwapens uit Europa en de hele wereld te verwijderen. Het opiniestuk van Willy Claes, Jean-Luc Dehaene, Louis Michel en Guy Verhofstadt is bijzonder betekenisvol met het oog op de Toetsingsconferentie van het Nucleair Non-Proliferatie Verdrag die vanaf 3 mei in New York doorgaat.

Maar ik ben toch niet zo optimistisch…

Obama deed zopas zijn Nuclear Poster Review uit de doeken. Hij wil naar een wereld zonder kernwapens, maar is dit geen ‘praat voor de vaak’ als je tegelijk als VS belooft nooit kernwapens te zullen gebruiken tegen landen die er geen hebben ? Wablieft ? Obama geeft dus onomwonden toe dat kernwapens er zijn om ‘zonodig’ ooit gebruikt te worden. Een erg magere troost.

Morgen tekent de nieuwe messias Obama en het Russisch beertje Medvedev in de Praagse lente een nieuw ontwapeningsakkoord. Pfff. Ik ben er niet zo van onder de indruk. De 2 grootmachten bouwen langzaam hun arsenaal af en houden over enkele jaren nog elk 1550 strategische kernwapens over, klaar voor onmiddellijk gebruik…

En in tegenstelling tot 20 jaar geleden, staat er geen nieuwe Gorbatjov klaar in Rusland om aan die kant nieuwe impulsen te ontwikkelen.

Waarom ik dit nu schrijf ?

Met betrekking tot de tactische kernwapens in Europa toont Obama zich bereid om deze terug te trekken, maar moeten de Europese regeringen deze keuze maken. De bal ligt nu in het kamp van de Europese bondgenoten, en dus ook bij onze regering.

Laten we hopen dat het niet meer nodig zal zijn om volgend jaar naar Kleine Brogel te gaan, maar ik denk dat alles niet zo vlug in kannen en kruiken zal zijn.

In de jaren tachtig kwamen we enkele keren met honderduizenden naar Brussel om tegen Amerikaanse en Russische kernwapens te betogen. Velen hadden toen reeds de mond vol van hardere acties dan ‘een wandelingske’ van het Noord- naar het Zuidstation.

Toen ik zaterdag enkele uren opgesloten zat in de hangar in Kleine Brogel, maakte een stille verontwaardiging zich van mij meester. Eerst en vooral omdat het maar de tweede keer was dat ikzelf meedeed. Ik had beter wat meer engagement aan de dag gelegd.

Maar er is ook nog dit ? Ik heb zeer weinig mensen van mijn ‘no nukes’ generatie in Kleine Brogel tegengekomen. Zo goed als geen. Het merendeel van de deelnemers bestond uit zeer jonge mensen, wat op zich natuurlijk heel hoopvol is.

Maar : waar is iedereen gebleven ? Heeft iedereen een gesetteld leven met veel beroeps- en gezinsverplichtingen ? Is de citytrip in de Paasvakantie dan zo belangrijk ?

In maart 1985 gingen we de laatste keer in Brussel betogen, 2 dagen na de beslissing van Martens en C° om kruisraketten te plaatsen. Ik schat de gemiddelde huidige leeftijd van die betogers van toen op 55 jaar. Maar is dit een reden om niet mee te doen ? Ik ben met mijn oude knokels ook over de draad geraakt. Wat riskeer je eigenlijk ? Een beetje modder, een regenbui en een tijdelijke arrestatie.

Stel : één veertigste van pakweg 200.000 mensen die vroeger betoogden doen mede. Dat is dan direct 5000 deelnemers meer op de been. Maar zelf duizend of tweeduizend mensen meer over de draad maakt al een enorm verschil.

Stel dat dit volgend jaar tegelijk op verschillende plaatsen in Europa gebeurt, dit zou mijn inziens een politieke schokgolf teweegbrengen. De veiligheidsmaatregelen van zaterdag kostten minstens 150.000 € aan Defensie, schrijven de zondagskranten. Er waren iets meer ordehandhavers dan bomspotters. Met enkele duizenden meer zou de overrompeling wereldnieuws zijn. En we doen het militaire apparaat logistiek en financieel pijn. Maar we laten vooral zien dat het menens is. Geen gelul.

Hiermede wil ik aan iedereen een warme oproep om aan verdere acties van Bomspotting mee te doen. Misschien zie ik de zaken te naief. In alle geval, discussies en reacties op mijn persoonlijke mening zijn altijd welkom.

Het is 0u39, stilaan tijd om te gaan slapen… Obama en Medvedev zullen ook al in hun bed liggen.

Eric Terclaevers, eterclaevers@hotmail.com